على اصغر شميم
58
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
و همين مسئله فتحعلى شاه را به امضاء عهدنامه مزبور وادار نمود . زيرا در آن موقع خود را بيش از هرچيز به وسائل و مهمات جنگى نيازمند مىديد و اميدوار بود كه به تدريج امپراتور را به اجراى تعهدات ديگر خود وادار خواهد كرد . عقد قرارداد فينكناشتاين مقدمه مأموريت هيئت نظامى ناپلئون در ايران گرديد و ناپلئون چون شنيده بود كه قبل از اين تاريخ از طرف فرمانفرماى هندوستان و پادشاه انگليس سفيرى به نام سرجان ملكم « 1 » به ايران آمده است ، براى اينكه هرچه زودتر از نفوذ انگلستان در دربار قاجار جلوگيرى كند ، چنان كه اشاره شد فرمان حركت سرتيپ گاردان و همراهان وى را به ايران صادر نمود ( 1222 هجرى ) . سفارت سرتيپ گاردان خلاصه مقاصد ناپلئون از فرستادن گاردان به ايران در حقيقت ابراز دشمنى و مخالفت با دو دولت روسيه و انگلستان بود . ناپلئون تسلط روسيه را بر گرجستان كه منجر به افتتاح روابط نزديك بين آن دولت و دولت عثمانى مىشد ، مخالف مصالح خود مىدانست و بنابراين لازم بود كه از هر حيث سپاه ايران را در برابر آن دولت تقويت كند . تهديد انگلستان به وسيلهى حمله به هندوستان نيز - چنان كه سابقا گفتيم - جزو نقشه سياسى امپراتور بود و براى اين منظور نيز تقويت سپاه ايران و ايجاد خط سوق الجيشى از كنار درياى سياه تا معابر شرقى فلات ايران لازم بود . به همين علت ناپلئون تعليمات مفصل و مشروحى به سرتيپ گاردان داد كه خلاصهى آن تحقيقات كامل جغرافيايى راجع به راههاى ايران و مقدار علوفه و آذوقه و وسائل حملونقل و چگونگى سپاه فعلى و تقويت آن سپاه در برابر روسيه بود . بدين منظور ناپلئون علاوه بر افسرانى كه براى تعليم سپاه ايران و تهيهى وسائل و مهمات جنگى همراه گاردان مأمور ايران شدند ، عدهاى مهندس نيز براى نقشهبردارى راهها و معابر جزو هيئت اعزامى به ايران فرستاد و روىهمرفته هيئت اعزامى ناپلئون يك هيئت كامل العيار و مركب از افسران نظامى ، مهندس ، توپچى ، منشى ، طبيب ، كارگران فنى و متخصصين توپريزى بود و فتحعلى شاه كليه مخارج اين هيئت را از زمان ورود به سرحد تا موقع خروج از خاك ايران بر عهده گرفت .
--> ( 1 ) - در باب سفارت سرجان ملكم ( Sir John Malkom ) در مبحث روابط ايران و انگليس مفصلا بحث خواهد شد .